12. Zaključak

Politički i institucionalni odnosi predstavljeni u prethodnim poglavljima samo su deo znatno složenijeg sistema političke moći i društvenih uticaja u Srbiji. Analiza nije posebno obuhvatila uticaje velikih međunarodnih aktera, društvenu i političku ulogu Srpske pravoslavne crkve, šire odnose stranog kapitala i državne vlasti, niti sve oblike delovanja neformalnih centara moći. Pojedine od ovih pojava pomenute su kroz konkretne slučajeve, ali bi njihova celovita obrada zahtevala zasebna istraživanja. Njihovo izostavljanje ne umanjuje značaj prikazanih mehanizama, već određuje granice ove analize.

Zajednički značaj obrađenih slučajeva nije samo u pojedinačnim nepravilnostima, već u njihovoj međusobnoj povezanosti. Kada institucije koje bi morale da kontrolišu vlast postaju zavisne od političkih interesa, a javni resursi i društveni odnosi služe stvaranju političke prednosti, problem prevazilazi pojedinačne zloupotrebe. Takve zloupotrebe dovode u pitanje sposobnost državnih institucija da svoje zakonske funkcije obavljaju nezavisno od političkih interesa onih koji njima upravljaju. Izostanak delotvorne odgovornosti omogućava da politička korist ostvarena mogućim zloupotrebama opstane i nakon njihovog otkrivanja. Time se stvaraju uslovi da se isti mehanizmi ponavljaju i prilagođavaju, dok institucije koje bi morale da ih sprečavaju ostaju pod političkim uticajem. Upravo u toj razlici između formalnog postojanja institucija i njihovog stvarnog funkcionisanja nalazi se suština autorske ocene Srbije kao otete i zarobljene države.